Mục tiêu mới của “đầu tàu” nền kinh tế

Năm 2026 mang ý nghĩa đặc biệt khi là năm đầu tiên triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030, mở đầu cho một chu kỳ tăng trưởng mới. Trong bối cảnh đó, ngoại thương tiếp tục được kỳ vọng giữ vai trò “đầu kéo” cho nền kinh tế.

Theo Nghị quyết số 01/NQ-CP, Chính phủ đặt mục tiêu tốc độ tăng tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2026 đạt khoảng 15 - 16% so với năm 2025, tương đương kim ngạch xuất khẩu khoảng 546 - 550 tỷ USD. Đây là chỉ tiêu cao, nhất là khi thương mại toàn cầu được dự báo bước vào giai đoạn tăng trưởng chậm lại.

Với tinh thần chủ động hội nhập, liên kết và đổi mới, năm 2026 không chỉ là năm tăng tốc về con số, mà còn là năm đặt nền móng cho một nền ngoại thương tự chủ, bền vững và giàu giá trị hơn trong kỷ nguyên phát triển mới.

Nhìn lại năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt 930,1 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm 2024; cán cân thương mại thặng dư 20 tỷ USD, đánh dấu 10 năm liên tiếp xuất siêu kể từ năm 2016. Những con số ấn tượng đó tạo nền tảng quan trọng, nhưng cũng đồng nghĩa với áp lực lớn hơn cho năm 2026.

Theo các chuyên gia kinh tế, nhiều năm qua, xuất khẩu hàng hóa duy trì đà tăng mạnh, đặc biệt ở nhóm công nghiệp chế biến, chế tạo. Riêng tháng 1/2026, kim ngạch xuất khẩu đạt 43,19 tỷ USD, tăng gần 30% so với cùng kỳ; nhóm hàng công nghiệp chế biến chiếm tới 89% tổng kim ngạch. Điều này cho thấy sự chuyển dịch tích cực trong cơ cấu hàng xuất khẩu.

Tuy nhiên, phía sau những con số tăng trưởng vẫn còn những vấn đề cần suy ngẫm. Khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn trong xuất khẩu và xuất siêu, trong khi khu vực kinh tế trong nước còn nhập siêu. Nếu năng lực sản xuất nội địa, công nghiệp hỗ trợ và hàm lượng công nghệ không được cải thiện, giá trị gia tăng giữ lại trong nước sẽ khó bứt phá…

Thực tế này cho thấy, bài toán của năm 2026 không chỉ là gia tăng kim ngạch, mà là nâng cao chất lượng tăng trưởng, tăng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển công nghiệp hỗ trợ, đẩy mạnh chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và giảm dần sự phụ thuộc vào một số thị trường.

Đa dạng hóa thị trường, nâng cao nội lực

Tháng 1/2026, Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất, trong khi Trung Quốc là thị trường nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam. Sự tập trung cao vào một số thị trường đòi hỏi chiến lược đa dạng hóa mạnh mẽ hơn. 

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, yêu cầu đặt ra là phải giữ vững hoạt động xuất khẩu truyền thống, đồng thời đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường và tận dụng hiệu quả các Hiệp định thương mại tự do (FTA). Cùng với đó, nâng cao hiệu quả xúc tiến thương mại, phát triển thương hiệu quốc gia, đẩy mạnh thương mại điện tử B2B và chuyển đổi số để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận thị trường.

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng - giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (Đại học Kinh tế Quốc dân) khuyến nghị, cần tiếp tục khai thác chiều sâu các thị trường giá trị cao như Mỹ, EU, chủ động đáp ứng tiêu chuẩn xanh, tiêu chuẩn hữu cơ. Dù trong ngắn hạn có thể làm giảm biên lợi nhuận, đây là điều kiện để giữ vững vị thế lâu dài.

Bên cạnh đó, các thị trường đông dân như Ấn Độ với quy mô dân số lớn và nhu cầu tiêu dùng cao vẫn chưa được khai thác tương xứng. Việc đẩy mạnh ngoại giao kinh tế, xúc tiến thương mại chuyên sâu, nghiên cứu khả năng mở rộng hợp tác song phương sẽ mở ra dư địa tăng trưởng mới.

Chiến lược xuất khẩu giai đoạn tới vì vậy cần được thiết kế linh hoạt theo hướng duy trì hiện diện tại thị trường khó tính, giá trị cao; đồng thời khai thác thị trường gần, thị trường mới nổi và thị trường đông dân còn nhiều dư địa.

Mục tiêu tăng trưởng xuất nhập khẩu 15 - 16% trong năm 2026 là thách thức, nhưng cũng là động lực để tái cơ cấu thị trường, nâng cao nội lực và chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Việc chuyển từ tăng trưởng kim ngạch sang tăng trưởng chất lượng, từ mở rộng quy mô sang gia tăng giá trị và từ gia công sang tham gia sâu vào chuỗi giá trị. Đây sẽ là con đường để xuất nhập khẩu tiếp tục là trụ cột vững chắc của nền kinh tế.